Europa nie ma jednej bezdyskusyjnej granicy, dlatego odpowiedź zależy od przyjętej definicji. W najczęściej stosowanym ujęciu na kontynencie znajduje się 44 suwerenne państwa, ale po doliczeniu krajów transkontynentalnych i państw związanych politycznie z Europą można spotkać także liczbę 50 lub 51.
Najczęściej przyjmuje się, że Europa ma 44 państwa
- 44 państwa to najczęściej używana liczba suwerennych krajów Europy.
- Do tej grupy zalicza się między innymi Polskę, Francję, Włochy, Hiszpanię i Ukrainę.
- Liczba rośnie do około 50 państw, gdy uwzględni się kraje transkontynentalne i politycznie związane z Europą.
- Kosowo bywa liczone osobno, ponieważ nie wszystkie państwa uznają jego niepodległość.
- Unia Europejska ma 27 członków, ale nie jest odpowiednikiem całego kontynentu.
Skąd bierze się liczba 44 państw
Jeżeli liczymy niezależne państwa położone w europejskiej części świata, otrzymujemy 44 kraje. To odpowiedź, którą sam uznaję za najbardziej praktyczną, gdy pytanie dotyczy liczby państw Europy, a nie organizacji politycznych czy granic kulturowych.
W tej liczbie mieszczą się zarówno duże państwa, takie jak Rosja, Niemcy i Francja, jak i niewielkie europejskie mikropaństwa. Watykan, San Marino, Monako, Liechtenstein i Andora zajmują małe terytoria, ale są suwerennymi państwami, więc nie można ich pomijać.
Podział geograficzny nie jest jednak całkowicie sztywny. Statystyczne klasyfikacje ONZ pomagają uporządkować regiony, ale nie tworzą jednej obowiązującej listy, która rozstrzygałaby wszystkie spory dotyczące granicy Europy.
Lista państw Europy według położenia
Poniższe zestawienie obejmuje 44 najczęściej uznawane państwa europejskie. Podział na Europę Północną, Południową, Wschodnią i Zachodnią ma charakter porządkujący, ponieważ w różnych opracowaniach niektóre kraje przypisuje się do innych części kontynentu.
| Region | Państwa | Liczba |
|---|---|---|
| Europa Zachodnia | Austria, Belgia, Francja, Liechtenstein, Luksemburg, Monako, Niderlandy, Niemcy, Szwajcaria | 9 |
| Europa Północna | Dania, Estonia, Finlandia, Islandia, Irlandia, Litwa, Łotwa, Norwegia, Szwecja, Zjednoczone Królestwo | 10 |
| Europa Wschodnia | Białoruś, Bułgaria, Czechy, Węgry, Mołdawia, Polska, Rumunia, Rosja, Słowacja, Ukraina | 10 |
| Europa Południowa | Albania, Andora, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Grecja, Hiszpania, Malta, Czarnogóra, Macedonia Północna, Portugalia, San Marino, Serbia, Słowenia, Stolica Apostolska, Włochy | 15 |
Razem daje to 44 państwa. Zestawienie pokazuje też, dlaczego sama powierzchnia nie ma tu większego znaczenia. Rosja zajmuje ogromną część kontynentu, podczas gdy Watykan ma zaledwie około 0,5 kilometra kwadratowego, a oba podmioty liczą się jako osobne państwa.
Dlaczego czasem mówi się o 50 krajach
Wyższa liczba pojawia się wtedy, gdy do europejskiego zestawienia dodaje się państwa leżące na pograniczu Europy i Azji albo silnie związane z Europą pod względem politycznym i kulturowym. Najczęściej chodzi o Armenię, Azerbejdżan, Cypr, Gruzję, Kazachstan i Turcję.
Rosja również jest państwem transkontynentalnym, ale znajduje się już na podstawowej liście 44 krajów, ponieważ jej europejska część obejmuje między innymi Moskwę i Petersburg. Turcja ma natomiast niewielki fragment terytorium w Europie, czyli Trację Wschodnią, a zdecydowana większość jej obszaru leży w Azji.
Cypr jest dobrym przykładem różnicy między geografią a polityką. Geograficznie zwykle umieszcza się go w Azji, lecz politycznie jest mocno związany z Europą i należy do Unii Europejskiej. Z tego powodu w jednym atlasie znajdziemy go przy Azji, a w innym przy państwach europejskich.
W szerokim ujęciu otrzymujemy więc 50 państw. Nie oznacza to, że liczba 44 jest błędna. Obie wartości wynikają z innego sposobu wyznaczania granicy kontynentu.
Jak traktować Kosowo i państwa o niejednoznacznym statusie
Kosowo jest położone w Europie i funkcjonuje jako niezależny organizm państwowy, ale jego niepodległość uznała tylko część państw świata. Polska należy do krajów uznających Kosowo, jednak nie wszystkie państwa europejskie zajmują takie samo stanowisko.
Jeżeli doliczymy Kosowo do podstawowej listy, można mówić o 45 państwach europejskich. W szerokim wariancie, obejmującym także kraje transkontynentalne, liczba może wzrosnąć do 51.
Podobnego zamieszania nie należy robić z terytoriami zależnymi. Wyspy Owcze, Gibraltar, Jersey czy Wyspa Man mają odrębne administracje lub szczególny status, ale nie są suwerennymi państwami. Nie zwiększają więc liczby krajów Europy.
Europa, Unia Europejska i Rada Europy to trzy różne zestawienia
Częsty błąd polega na utożsamianiu Europy z Unią Europejską. Unia ma 27 państw członkowskich, podczas gdy na kontynencie leżą także między innymi Norwegia, Szwajcaria, Serbia, Ukraina i Wielka Brytania.
Inną organizacją jest Rada Europy, która skupia 46 państw. Jej członkostwo dotyczy współpracy w dziedzinie praw człowieka, demokracji i praworządności, a nie wyłącznie położenia geograficznego. W jej skład wchodzą między innymi Armenia, Azerbejdżan, Cypr, Gruzja i Turcja.
| Zestawienie | Liczba | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Europa w popularnym ujęciu geograficznym | 44 państwa | Suwerenne kraje tradycyjnie zaliczane do kontynentu |
| Europa z Kosowem | 45 państw | Podstawowa lista powiększona o państwo o częściowo uznanym statusie |
| Europa w szerokim ujęciu | około 50 państw | Państwa transkontynentalne i politycznie związane z Europą |
| Unia Europejska | 27 państw | Członkowie jednej organizacji polityczno-gospodarczej |
| Rada Europy | 46 państw | Państwa należące do organizacji praw człowieka |
Te liczby opisują różne rzeczy, dlatego nie powinno się ich używać zamiennie. Gdy przygotowuję materiały historyczne lub geograficzne, najpierw sprawdzam, czy chodzi o kontynent, organizację międzynarodową, czy formalne uznanie państwowości.
Najprostsza odpowiedź, którą warto zapamiętać
Na pytanie, ile jest krajów w Europie, najbezpieczniej odpowiedzieć, że najczęściej wymienia się 44 suwerenne państwa. Trzeba jednak dodać, że liczba zależy od tego, czy uwzględniamy państwa transkontynentalne, Cypr, kraje Kaukazu oraz Kosowo.
Jeżeli pytanie pojawia się w szkolnym quizie, atlasie albo podstawowym opracowaniu, odpowiedź 44 będzie zwykle właściwa. Przy bardziej szczegółowej rozmowie najlepiej od razu zaznaczyć przyjęte kryterium, bo to właśnie ono, a nie błąd w liczeniu, odpowiada za rozbieżności między liczbami 44, 45, 50 i 51.
